ΑΠΟΡΙΑΣ ΑΠΟΡΡΟΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑΟκτωβριος 2018-ΙΟΥΝΙΟΣ 2019
Για μαθητές Γυμνασίου - Λυκείου

Σαν Εισαγωγή

Ο τρόπος με τον οποίο ο Σωκράτης θεωρούσε, καθώς γράφεται, ότι γίνεσαι  φίλος  της  σοφίας  είναι  μέσω της  διαρκούς  απορίας,  της εσωτερικής διερώτησης,  του έντιμου διαλόγου.  Ο Κάφκα,  δυόμιση χιλιετίες αργότερα,  θα μιλούσε  για το υπερβολικά έντονο βλέμμα που  ο  μηδενισμός  των  κοινωνιών  θέλει  να  υποσιτίσει  ή  και  να καταπνίξει.  Στην  εποχή  των  εικονικών  ειδώλων  μες  στην  οποία ζούμε,  η ειλικρινής απορία τείνει να εκλείψει ως αντικείμενο άνευ αποτιμητικής  αξίας,  και  η  καλλιέργεια  αυτού  του  υπερβολικά έντονου βλέμματος στα πράγματα καταλήγει να θεωρείται τρέλλα.

Με  το  πρόγραμμα  αυτό  -εξ  αφορμής  της  έκθεσης  “Εύρηκα”  του Μουσείου  Ηρακλειδών  και  εξ  αιτίας  προσωπικού  πείσματος-, εκκινούμε μια γνήσια ανοιχτή συζήτηση πάνω σε μερικές από τις κεφαλαιώδεις  έννοιες και  ορισμένα διαχρονικά,  όσο κι  αμφίσημα, αρχέτυπα της αρχαίας Ελλάδας με τους εφήβους των σχολείων· με αυτούς τους μόνους που θα κρατούσε ο Ηράκλειτος για να στήσει μια  ιδεώδη  κοινωνία,  υπεράνω  νόμων  και  κανόνων  επί  των ανθρώπων,  αλλά  με  συνείδηση  εντός  τους,  όπως  θα  υποστήριζε - τηρουμένης της αναχρονιστικής διάθεσης- ο Πλάτων.

 Ενότητα πρώτη:

Προπλατωνικοί Φιλόσοφοι: (Β’ & Γ’ Λυκείου)

Η Σφαίρα του Εμπεδοκλή, το Κενό του Δημόκριτου, το Άπειρον του Αναξίμανδρου,  η  Εκπύρωση  του  Ηράκλειτου,  το  Μηδέν  του Παρμενίδη, οι κεφαλαιώδεις έννοιες που συνέλαβαν, και πάνω στις οποίες  στοχάστηκαν  οι  πρώτοι  και  μεγαλύτεροι  φιλόσοφοι  της ανθρωπότητας  στις  κοιτίδες  της  ελληνικής  σκέψης,  τα  ιωνικά παράλια της Μικράς Ασίας και την περιοχή Κάτω Ιταλίας-Σικελίας. Μέσα από μεταφρασμένα των πρωτοτύπων κείμενα και  ευρύτερες καλλιτεχνικές δημιουργίες,  θα επιχειρηθεί  μια εκ νέου ανακάλυψη των  εννοιών  αυτών  και  θα  γίνει  προσπάθεια  διερμήνευσης  και νοηματοδότησής τους.  Απώτερη σκόπευση,  η πραγμάτευση των δύο σημαντικότερων  φιλοσοφικών  όρων  που  γέννησε  ή  αποκάλυψε  η ανθρώπινη  σκέψη,  το Είναι  του Παρμενίδη  και  το Γίγνεσθαι  του Ηράκλειτου.

 Ενότητα δεύτερη:

Πλατωνικοί Μύθοι: (Α’ Γυμνασίου – Γ’ Λυκείου)

Ο Πλάτων υπήρξε ο πιο επιδραστικός διανοητής όλων των εποχών. Επηρεασμένος  από  τον  Πυθαγόρα και  τον  Παρμενίδη,  διατύπωσε - μέσα σε εικοσιεπτά (ομόφωνα αναγνωρισμένους) διαλόγους – σκέψη πάνω  σε  ένα  ευρύτατο  φάσμα  θεμάτων,  όπως  ο  έρωτας,  η επιστημολογία, η ηθική, η πολιτική, η ρητορική, η μεταφυσική.

Σε αυτή την ενότητα συν-πραγματευόμαστε μερικούς από τους πιο γόνιμους μύθους του Πλάτωνα. Ενδεικτικά, δύνανται να συζητηθούν ο μύθος του ανδρόγυνου από το Συμπόσιο,  ο Ηνίοχος και  οι  δύο ίπποι από τον Φαίδρο, η αλληγορία του Σπηλαίου, το δαχτυλίδι του Γύγη και ο μύθος του Ηρός από την Πολιτεία. Οι  ιστορίες  αυτές  μυθεύουν  διαχρονικά  νοήματα  -όχι  για  να αποφευχθεί  η πραγματικότητα,  παρά για να συλληφθεί  αμεσότερα απευθυνόμενες πρωτίστως  στο  συναίσθημα.  Αποσυμβολοποιώντας τες έπειτα, χωρίς το μυθικό τους περίβλημα, μπορούμε και εγγίζουμε το αναλλοίωτης σημασίας περιεχόμενό τους.

 Ενότητα τρίτη:

Η Τέχνη της Παραπλάνησης: (Α’ Γυμνασίου – Γ’ Λυκείου)

Δύο  από τα πιο  πολυσυζητημένα και  αμφιλεγόμενα πρόσωπα της αρχαιοελληνικής  γραμματείας  είναι  ο  Οδυσσέας  και  η  Ελένη. Πρωτοσυναντώνται στα Ομηρικά Έπη,  με τον πρώτο να μοχθεί να επιστρέψει στην πατρίδα και την πιστή του σύζυγο, και την δεύτερη να είναι  τόσο άπιστη που προκαλεί  με  τα καμώματά της  Τρωικό πόλεμο.  Όμως,  ο Ευριπίδης θα κάνει  αιρετικά την ανάγνωση της Ελένης οδηγώντας τον Σεφέρη να μιλήσει για πουκάμισα αδειανά, ή πόσο μάλλον ο ανορθόγραφος Καβάφης που τον Οδυσσέα βάζει να μην  έχει  κανένα νόστο  για  Ιθάκες  και  Πηνελόπες,  αντιθέτως  να ρίχνεται αυτοβούλως στην περιπέτεια.

Τα  δύο  αυτά  πρόσωπα  γίνονται  η  αφορμή  για  την  τέχνη  της παραπλάνησης,  για  τη  διάσταση  είναι  και  φαίνεσθαι,  για  την δυνατότητα  γνώσης  εαυτού,  για  τις  πολλαπλές  υποκειμενικές αλήθειες ή για τις μυριάδες διαφορετικές φανερώσεις της μίας και μόνης Αλήθειας.

 Ενότητα τέταρτη:

Συνειδήσεις στο Αρχαίο Δράμα (Β’ & Γ’ Λυκείου)

Οι μεγάλοι τραγικοί, θα ‘λεγε κανείς πως, λειτουργούν σαν φυσικοί επιστήμονες  του  ανθρώπινου  ψυχισμού,  σκοπεύοντας  σε  μια εκδήλωση ορθωτική της ανθρώπινης συνείδησης. Στο  πλαίσιο  της  συγκεκριμένης  ενότητας,  διαβάζουμε πολυπρισματικά  την  προσωπική  συνείδηση  δύο  θηλυκών εμβλημάτων, της Αντιγόνης και της Ηλέκτρας οι οποίες κουβαλούν τις πράξεις του Οιδίποδα και της Κλυταιμνήστρας (αντίστοιχα) σαν προπατορικό αμάρτημα. Την Αντιγόνη ως πρόσωπο δυνάμεθα να την μελετήσουμε μέσα από επιλεγμένα αποσπάσματα της Σοφόκλειας τραγωδίας, του ομώνυμου έργου του Ανούιγ και των στοχασμών του Χέγκελ, και την Ηλέκτρα μπορούμε να την γνωρίσουμε  μέσα στα διαλεγμένα αποσπάσματα των “Χοηφόρων” του Αισχύλου, των ομώνυμων τραγωδιών Σοφοκλή και Ευριπίδη και των “Μυγών” του Σαρτρ.

 Ενότητα πέμπτη:

Πόλεμος: Ηρωισμός & Ανθηρωϊκό Πνεύμα (Α’ - Γ’ Λυκείου)

Ο Ηράκλειτος στον πόλεμο αναγνώρισε την πατρότητα των πάντων, και  ο  Φρόυντ  τον  είδε  ως  την  αντίρροπη  δύναμη  της  ερωτικής λίμπιντο.  Φυσικά,  κανείς  από  τους  δύο  δεν  αναφερόταν αποκλειστικά  στην  κυριολεκτική  του  εκδοχή,  μα  κυρίως  στην μεταφορική του διάσταση.

Στην  ενότητα αυτή,  αναδεικνύονται  οι  δύο  διαφορετικές  στάσεις απέναντι στον κυριολεκτικώς και μεταφορικώς εννοούμενο πόλεμο. Η  ηρωική,  που  σημαίνει  “θυσιάσου  γι’ αυτό  που  είσαι”,  και  η ανθηρωική  που  αρθρώνει  αυτό  το  “ζήσε,  για να είσαι  ό,τι  κι  αν είσαι”.  Με  παραδείγματα  από  την  αρχαιοελληνική  γραμματεία (Ομήρου “Ιλιάδα”,  ο “καλός θάνατος” των Σπαρτιατών, Σωκράτης, Διογένης  ο  Κυνικός,  Επίκουρος),  αλλά  και  σύγχρονα  (Μπάυρον, Κ.Καρυωτάκης, Φ.Νίτσε, Μ.Στίρνερ, Ρ.Αποστολίδης) ανιχνεύουμε και συζητούμε τις δύο αντίθετες αυτές στάσεις.

 

Εκπαιδευτικές Επιδιώξεις:

Το  πρόγραμμα δεν  αποσκοπεί  σε  κάποιου  είδους  παρουσίαση  της ιστορίας  της  φιλοσοφίας,  ούτε  σε  μια  συστημική  ή  μεθοδευμένη παρουσίαση  τετελεσμένης  σκέψης,  αλλά  σε  μια  εκ  βάθρων επανανακάλυψη  του  γνήσιου  στοχασμού  πάνω  στα  θεμελιώδη ερωτήματα  της  ανθρωπότητας,  σε  ποιητικές  αλληγορίες  και  σε διαχρονικά αρχέτυπα.

Με  τη  χρήση  μεταφρασμένων  κειμένων,  πληθώρα  καλλιτεχνικών (παραστατικών και  μη) αναφορών,  και  πρόκληση διαλόγου με την υποβοήθεια  πολυμέσων,  δίνουμε  επίσταση  στην  διατύπωση επιχειρημάτων  από  τους  μαθητές,  στις  διαφορετικές  οπτικές  που μπορούν οι  ίδιοι  να γεννούν επί των θεμάτων και  στην ανάδειξη διαθεματικών και  διεπιστημονικών συνδέσεων κάθε  συζητούμενου θέματος.  Κεντρικές  επιδιώξεις,  η  ανάδυση  ενός  ίσως  όχι πρωτόγνωρου κόσμου αλλά σίγουρα πρωτόγνωρου τρόπου για τους μαθητές, η δυναμίτιση της σκέψης και η αφύπνιση της κρίσης και της συνείδησής  τους  από  λογής  αφορμές  με  την  κατά  μέτωπο αναμέτρηση με κρίσιμες και διαχρονικές δημιουργίες.


Σχεδιασμός - επιμέλεια, Ιωάννης Λαζάρου

.

 



 




ΜΟΥΣΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΔΩΝΗρακλειδών 16, Θησείο

Περίοδος Εκπαιδευτικού προγράμματος

Οκτώβριος 2018-Ιούνιος 2019


Ημέρες: Δευτέρα-Παρασκευή
Ώρα έναρξης: 09:00 & 11:00
Διάρκεια επίσκεψης: 90΄
Κόστος: 5 € ανά μαθητή

Ελάχιστος αριθμός, 20 μαθητές ανά τμήμα.
Απαραίτητη η τηλεφωνική προκράτηση.


Πληροφορίες - Κρατήσεις*
Τ: 210 34 61 981
Δευτέρα - Παρασκευή, 9:00-17:00
Ε: edu@herakleidon-art.gr
* Εφόσον υπάρχει διαθεσιμότητα, το σχολείο θα λάβει επιβεβαιωτική απάντηση από το μουσείο.

 



facebook
Δείτε επίσης:
Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΞΕΝΑΓΗΣΕΙΣ

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2018 - ΙΟΥΝΙΟΣ 2019

 

Βιωματικές, αλληλεπιδραστικές ξεναγήσεις στα σημαντικότερα τεχνολογικά επιτεύγματα που υπηρέτησαν τον Πόλεμο στην Αρχαία Ελλάδα: από το μεγάλο όπλο των Αθηναίων, την τριήρη ως την πολιορκητική Ελέπολι και από τον φορητό οπλισμό των πολεμιστών ως τις πολιορκητικές μηχανές και τους καταπέλτες - ανάμεσα σε τείχη, τάφρους και σκηνές μεγάλων μαχών. Πως επιτίθονταν, πως αμύνονταν, [...] 
περισσότερα...